strona główna > uczelnia > gazeta AMG > listopad 2004 > Z dziejów Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej Akademii Medycznej w Gdańsku

Gazeta AMG

WERSJA ASCII Spis treści listopad 2004


Z dziejów Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej Akademii Medycznej w Gdańsku

Katedra i Zakład Medycyny Sądowej - 1.10.1949 r.
Katedra i Zakład Medycyny Sądowej - 1.10.1949 r.
Działalność Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej w Gdańsku rozpoczęła się 1 września 1946 r. Początkowo korzystano z pomieszczeń Zakładu Anatomii Patologicznej przy ul. Dębinki 7 (w tym również z prosektorium).

Po trzech latach Zakład otrzymał budynek nr 31 o powierzchni 660 m2. Zorganizowano niektóre pracownie diagnostyczne (histopatologiczną i alkoholową), w dalszym ciągu brak było sali sekcyjnej. Działalność Zakładu w tym czasie skupiała się głównie na szkoleniu kadry lekarskiej i podnoszeniu poziomu ekspertyz sądowych. Pierwszym kierownikiem był prof.
Prof. Stanisław Manczarski, rektor AMG - październik 1957 r.
Prof. Stanisław Manczarski, rektor AMG - październik 1957 r.
Stanisław Manczarski, ceniony biegły sądowy, autor wielokrotnie wznawianego podręcznika z medycyny sądowej oraz monografii dotyczącej postrzałów. Ówczesna działalność naukowa ograniczała się do analizy wypadków drogowych, a także opracowań kazuistycznych.

Prof. Stanisław Manczarski z zespołem asystentów - wrzesień 1958 r.
Prof. Stanisław Manczarski z zespołem asystentów - wrzesień 1958 r.
Profesor Manczarski cieszył się w Uczelni dużą popularnością, co sprawiło, że w latach 1948-1951 pełnił obowiązki dziekana Wydziału Lekarskiego, a w okresie 1956-1962, przez dwie kadencje, rektora AMG.

Po śmierci prof. Manczarskiego w 1963 r. kierownictwo Katedry i Zakładu przejął prof. Stefan Raszeja, przybyły z Akademii Medycznej w Poznaniu. Swoją działalność rozpoczął od przebudowy Zakładu, uzyskując pomieszczenia prosektoryjne; sekcje zwłok i ćwiczenia ze studentami mogły się odbywać od tego czasu na własnym terenie.
Prof. Stefan Raszeja, rektor AMG - październik 1972 r.
Prof. Stefan Raszeja, rektor AMG - październik 1972 r.
Zorganizowano kolejne pracownie diagnostyczne (hemogenetyczną i toksykologiczną) i wyposażono je w aparaturę odpowiadającą krajowym standardom. Dzięki staraniom ówczesnego kierownika w 1986 r., decyzją władz Uczelni, Zakład otrzymał dodatkowy budynek (pawilon 30). Łączna powierzchnia zwiększyła się do ponad 1100 m2.

Z okazji 10-lecia pracy prof. Raszei w Katedrze i Zakładzie Medycyny Sądowej.
Z okazji 10-lecia pracy prof. Raszei w Katedrze i Zakładzie Medycyny Sądowej.
Prof. S. Raszeja przez okres swojej działalności pełnił szereg ważnych funkcji na terenie Uczelni, a także poza nią. Był m.in. wiceprzewodniczącym Międzynarodowego Stowarzyszenia Nauk Sądowych (Wichita/USA), a także Międzynarodowej Akademii Medycyny Prawnej i Społecznej z siedzibą w Lyonie, członkiem komitetów redakcyjnych międzynarodowych czasopism naukowych i członkiem honorowym wielu towarzystw naukowych. W latach 1966-1969 pełnił obowiązki dziekana naszej Uczelni, w kolejnych trzech - prorektora ds. nauki, a w czasie od 1972 r. do 1975 r. był rektorem AMG. Przez wiele lat pełnił także funkcję prezesa Polskiego Towarzystwa Medycyny Sądowej i Kryminologii. Był członkiem rad naukowych kilku instytutów i wieloletnim redaktorem Annales Academiae Medicae Gedanensis.

Promocje doktorskie w Katedrze i Zakładzie Medycyny Sądowej - 28.05.1979 r. W pierwszym rzędzie od lewej: dr Danuta Miścicka-Śliwka, obecny rektor AM w Bydgoszczy, prof. Tadeusz Marcinkowski, kierownik Zakładu Medycyny Sądowej w Szczecinie, dr Zofia Szczerkowska, obecny kierownik Katedry, prof. Stefan Raszeja, dr hab. Aleksander Dubrzyński.
Promocje doktorskie w Katedrze i Zakładzie Medycyny Sądowej - 28.05.1979 r. W pierwszym rzędzie od lewej: dr Danuta Miścicka-Śliwka, obecny rektor AM w Bydgoszczy, prof. Tadeusz Marcinkowski, kierownik Zakładu Medycyny Sądowej w Szczecinie, dr Zofia Szczerkowska, obecny kierownik Katedry, prof. Stefan Raszeja, dr hab. Aleksander Dubrzyński.
W 1993 r. prof. S. Raszeja przeszedł na emeryturę, w dalszym ciągu jednak aktywnie uczestniczy zarówno w pracy naukowej, jak i dydaktyczno-usługowej Zakładu.

Kolejnym kierownikiem został jego uczeń, dr hab. Roman Hauser, który rok później uzyskał stanowisko profesora nadzwyczajnego AMG. Funkcję kierownika pełnił przez 6 lat.

W 1999 r. obowiązki kierownika przejęła dr hab. Zofia Szczerkowska, prof. nzw. AMG.
Gość Zakłądu prof. B. Brinkmann z Munster.
Gość Zakłądu prof. B. Brinkmann z Munster.
Medycyna sądowa jest nauką stosowaną stanowiącą pomost między naukami medycznymi a prawem, z tego powodu działalność Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej realizowana jest w 3 pionach: naukowym, dydaktycznym, ale również usługowym.

Działalność naukowa
Zakład koncentruje się na trzech głównych zagadnieniach: tanatologii, genetyce sądowej i toksykologii.

Pierwszy z wymienionych kierunków badań realizowany jest od 1965 r. Badano wówczas zmiany w narządach i tkankach w okresie ich umierania (okres interletalny). Z tego zakresu opublikowano szereg prac naukowych, a gdański Zakład stał się głównym ośrodkiem szkolenia w zakresie tanatologii sądowej. Z tytułu osiągnięć badawczych prof. Raszeja otrzymał nagrodę naukową ministra zdrowia i opieki społecznej, nawiązano kontakty z wieloma ośrodkami naukowymi za granicą (m.in. z Hamburgiem, Tybingą, Rostokiem, Münster, Zurichem). Badania nad ustalaniem czasu śmierci stanowiły temat dwóch przewodów doktorskich, kontynuowało je również dwoje pracowników, którzy po przejściu do filii AMG w Bydgoszczy habilitowali się z tego zakresu.

Badania związane z tanatologią, w tym z ustalaniem czasu śmierci, stanowią nadal przedmiot naszych badań. Ich rezultatem jest również ostatnia praca habilitacyjna dr. Z. Jankowskiego, dotycząca oceny przydatności oznaczania glikogenu w wątrobie w diagnostyce śmierci z ochłodzenia.

W bieżącym roku w Zakładzie podjęto ponadto badania nad diagnostyką wylewów krwawych w tkankach poddanych gniciu i przebywających w wodzie, a także przy współpracy z Katedrą Zoologii Uniwersytetu Gdańskiego badania entomologiczne wykorzystujące nekrofagi jako swoiste markery służące określaniu czasu zgonu. Prowadzone są również badania nad wykorzystaniem pomiaru temperatury gałki ocznej w określaniu czasu śmierci.
Kontynuowane są badania nad identyfikacją związków chemicznych wydzielanych w odpowiedzi na stres.

W Katedrze i Zakładzie Medycyny Sądowej wspólnie z Kliniką Chirurgii Urazowej prowadzono również badania nad problematyką urazowości. Zagadnienia te stanowiły przedmiot wielu opracowań naukowych, poświęcono im również dwie kolejne prace doktorskie.

Do ważnych kierunków badawczych Zakładu należały od początku zagadnienia związane z genetyką sądową. We wcześniejszym okresie dotyczyły one analizy klasycznych cech grupowych. Prowadzono szerokie badania populacyjne (również w obrębie jednorodnych etnicznie grup np. Kaszubów), oceniano przydatność różnych markerów grupowych w medycynie sądowej. W oparciu o ten materiał przeprowadzono kilka przewodów doktorskich.

Ściśle z nimi związane były badania identyfikacyjne tkanek ludzkich. Zaowocowały one jedną pracą doktorską i trzema pracami habilitacyjnymi. Za jedną z nich jej autorka w 1992 r. otrzymała nagrodę naukową ministra zdrowia i opieki społecznej. Gdański Zakład w zakresie genetyki sądowej jest jednym z najbardziej prężnych ośrodków naukowych służących swym doświadczeniem młodym pracownikom również z zagranicy (z Niemiec i Iraku).

Od połowy lat 90. XX wieku do badań szeroko włączono techniki molekularne. Obecnie Zakład dysponuje najnowszą aparaturą badawczą, a jego pracownicy są autorami publikacji w renomowanych zachodnich czasopismach naukowych.

Spotkanie w Munster w 1999 r. Od lewej: Zofia Szczerkowska, prof. Alec Jeffreys, prof. Ryszard Pawłowski.
Spotkanie w Munster w 1999 r. Od lewej: Zofia Szczerkowska, prof. Alec Jeffreys, prof. Ryszard Pawłowski.
Gdański Zakład ściśle współpracuje z Laboratorium Genetycznym Instytutu Medycyny Sądowej w Münster, a ostatnio również z Instytutami Genetycznymi w Bratysławie i w Mińsku, z którymi prowadzi m.in. wspólne badania nad polimorfizmem wybranych markerów DNA chromosomu Y. Zagadnienia związane z badaniami DNA stanowiły temat kilku prac doktorskich, dwie dalsze są w toku.

W Pracowni Genetycznej, od lewej: dr J. Wysocka, Z. Cybulska, prof. Z. Szczerkowska.
W Pracowni Genetycznej, od lewej: dr J. Wysocka, Z. Cybulska, prof. Z. Szczerkowska.
Należy podkreślić fakt, że Zakład bierze udział w międzynarodowych programach atestacyjnych w zakresie genetyki. Uzyskano atest na badania DNA w dochodzeniu ojcostwa (International Forensic Society for Forensic Genetics), Pracownia Śladów Biologicznych posiada międzynarodowy certyfikat na badania śladów biologicznych (GEDNAP), przyznany przez Stain Commission of the German Society for Legal Medicine. Obie Pracownie posiadają również atest na badanie sekwencji swoistych dla chromosomu Y wydany przez Institut für Rechtsmedizin w Berlinie.

Ważnym elementem działalności pracowni genetycznych Zakładu jest współpraca z Kliniką Nefrologii, Transplantologii i Chorób Wewnętrznych, z Kliniką Hematologii, a także z Katedrą i Kliniką Chorób Skórnych i Wenerycznych oraz z Katedrą i Zakładem Fizjopatologii. Poszukiwane są markery genetyczne sprzężone z określonymi jednostkami chorobowymi. Obecny kierownik Zakładu prof. Z. Szczerkowska, za wspólne opracowania naukowe z Zakładem Fizjopatologii, w 2004 r. otrzymała po raz drugi nagrodę naukową ministra zdrowia i opieki społecznej.

Pracownicy Laboratorium Toksykologicznego, od lewej: dr M. Wiergowski, mgr B. Szpiech, dr K. Galer, mgr K. Reguła, technik A. Kreft.
Pracownicy Laboratorium Toksykologicznego, od lewej: dr M. Wiergowski, mgr B. Szpiech, dr K. Galer, mgr K. Reguła, technik A. Kreft.
W działalność naukową Zakładu włącza się również Pracownia Toksykologiczna, szczególnie od momentu, kiedy została wyposażona w nowoczesną aparaturę. Podjęto badania pod kątem oceny i wdrażania nowych technik, zwłaszcza w odniesieniu do wykrywania śladowych ilości substancji odurzających i psychotropowych w różnych płynach ustrojowych (krew, ślina), a także w alternatywnym materiale biologicznym (włosy, paznokcie). Jeden z pracowników przez okres ponad dwóch lat w ramach Komisji Unii Europejskiej przebywał na stypendium naukowym w Belgii, co przyczyniło się do podniesienia jego kwalifikacji zawodowych. W związku z planowaną w przyszłości akredytacją laboratorium, prowadzone są badania nad udoskonalaniem procedur analitycznych i organizacji pracy.

Działalność dydaktyczna
Katedra i Zakład Medycyny Sądowej prowadzi wykłady, ćwiczenia i zajęcia fakultatywne dla studentów Wydziału Lekarskiego i Oddziału Stomatologicznego AMG. Od wielu lat współpracuje również z Wydziałem Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego, prowadząc zajęcia fakultatywne dla studentów tej uczelni. Cieszą się one dużą popularnością i przyczyniają się do propagowania wiedzy sądowo-lekarskiej w środowisku prawniczym. Systematycznie szkoli się nowych adeptów medycyny sądowej w ramach kursów specjalistycznych, a także aplikantów prokuratur i sądów oraz funkcjonariuszy policji.

Pracownicy Zakładu są autorami ważnych publikacji książkowych, przydatnych w procesie dydaktycznym. Prof. S. Raszeja jest autorem podręcznika "Medycyna sądowa" i współautorem monografii "Sekcja zwłok", prof. Z. Szczerkowska jest autorką monografii "Badania biologiczne w sądowym ustalaniu ojcostwa", prof. R. Pawłowski książki "Medyczno-sądowe badanie śladów biologicznych", a oboje autorzy - skryptu "Podstawy genetyki sądowej".

Istotną działalność dydaktyczną stanowią również prowadzone pod kierownictwem samodzielnych pracowników nauki prace licencjackie oraz magisterskie studentów Międzyuczelnianego Wydziału Biotechnologii UG-AMG oraz Wydziału Biologii Uniwersytetu Gdańskiego.
Od początku działalności Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej doktoraty uzyskało 17 osób, habilitowało się 7 pracowników, większość z nich uzyskało tytuły naukowe profesora, czworo objęło kierownictwo katedr medycyny sądowej.

Działalność usługowa
Katedra i Zakład Medycyny Sądowej przywiązuje szczególną wagę do wysokiej jakości sądowo-lekarskich ekspertyz, sporządzanych dla potrzeb sądów i organów ścigania. Wielokierunkowe badania naukowe prowadzone w Zakładzie wdrażane do praktyki korzystnie wpływają na jakość ekspertyz. Zakład dysponuje zespołem doświadczonych biegłych sądowych, współpracujących również z wysokiej klasy specjalistami z innych dziedzin medycyny naszej Uczelni. Ten fakt sprawia, że do Zakładu Medycyny Sądowej trafiają często najtrudniejsze procesowo sprawy wymagające profesjonalnych opracowań.

W Zakładzie Medycyny Sądowej wykonuje się rocznie ok. 800 sekcji zwłok, do ok. 600 z nich włączane są badania histopatologiczne. Wprowadzono zasadę pobierania i utrwalania wycinków z narządów przy każdej sekcji, gdy istnieją jakiekolwiek wątpliwości diagnostyczne. Wykonuje się ok. 200 analiz chemiczno-toksykologicznych i ok. 2000 oznaczeń alkoholu etylowego we krwi i w moczu oraz ok. 300 analiz genetycznych w dochodzeniu ojcostwa (badania DNA umożliwiają obecnie nie tylko wykluczenie ojcostwa, ale również jego potwierdzenie). Bada się ok. 2500 dowodów rzeczowych pod kątem identyfikacji śladów biologicznych pozostawionych w miejscu zdarzenia (profil DNA można określić praktycznie w materiale genetycznym pochodzącym z jednej komórki).

W Zakładzie Medycyny Sądowej przeprowadzane są również badania dotyczące oceny stanu zdrowia w postępowaniu karnym (rocznie ok. 1000) i kilkadziesiąt ekspertyz w postępowaniu cywilnym. Biegli z Zakładu Medycyny Sądowej o najwyższych kwalifikacjach zawodowych wykonują również ekspertyzy dotyczące oceny prawidłowości postępowania lekarskiego.

Postęp medycyny sądowej w odniesieniu do początków działalności Zakładu sprzed ponad 50. lat jest ogromny. Ciągle jednak mamy wiele do zrobienia, stoją przed nami nowe wyzwania. Nowoczesny Zakład zbudowany na miarę XXI wieku, wyposażony w najnowszą aparaturę oraz profesjonalna kadra, dają pełne możliwości ich realizacji.

prof. Zofia Szczerkowska






Redakcja Gazety AMGStrony realizowane w systemie CMS ReMedium

Strona główna | Aktualności | Gazeta AMG | Uczelnia | Biblioteka | Studia
Informator AMG | Internet | Obsługa informatyczna | Kontakt
<< Wstecz Copyright © Akademia Medyczna w Gdańsku 1996 - 2003.